از زمان های قدیم، نگهداری از مواد غذایی برای انسان ها به یک مسئله بسیار مهمی تبدیل شده بود. برای حفاظت و نگهداری اصولی از مواد غذایی و جلوگیری از حیف و میل شدن آن ها، افراد از روش های مختلفی استفاده کرده اند. قدیمی ترین روش، استفاده از نمک بود که به خاطر ویژگی که داشت از خراب شدن مواد غذایی علی الخصوص گوشت و ماهی پیشگیری می کرد. اما خب این ماده خوراکی به طور کامل در مدت زمان طولانی قادر نبود از خوراکی ها محافظت کند.
به همین سبب با گذر زمان، افراد برای این که از مواد خوراکی نگهداری کنند و مانع از خراب شدن آن ها شوند، از روش دیگری رونمایی کردند. روش جدید نسبت به روش های قدیمی و سنتی ایمن تر بوده و به عنوان یکی از موارد مهم در صنایع غذایی شناخته شده است. این روش امروزی، مواد نگهدارنده است که به خاطر ویژگی که این مواد دارند بیش تر شرکت های تولید کننده برای سالم نگهداشتن مواد خود از آن استفاده می کنند.
مفهوم مواد نگهدارنده
مواد نگهدارنده، یک ماده افزودنی که برای افزایش ماندگاری کاربرد فراوانی دارد و در حفظ کیفیت و طعم خوراکی ها نقش مهم و مستقیمی را ایفا می کند. مواد نگهدارنده، دارای ترکیبی است که باعث می شود باکتری ها، مخمر ها و سایر موارد مضر در مواد غذایی رشد نکنند. زمانی که مانع رشد همچین عوامل خطرناکی شود، دیگر نگرانی برای فاسد شدن مواد غذایی وجود نخواهد داشت. در صورتی که برای نگهداری از خوراکی ها از مواد نگهدارنده استفاده نشود، امکان دارد بیماری هایی چون بوتولیسم که بسیار بیماری خطرناکی برای انسان است، رخ دهد.
خوراکی هایی چون گوشت، مرغ، ماهی نسبت به سایر خوراکی ها حساس بوده و در کوتاه ترین زمان خراب می شوند. علاوه بر این خوراکی های حساس، انواع پنیر و سایر لبنیات نیز در صورت نبود مواد نگهدارنده، محل رشد انواعی از میکروب ها هستند. بنابراین، به کاربردن مواد نگهدارنده در این نوع خوراکی ها از واجبات بوده و بسیار اهمیت دارد. یکی از ویژگی های اصلی دیگر مواد افزودنی این است که خوراکی ها را، از عوامل فیزیکی مانند دما و عوامل شیمیایی محافظت کند و مانع کاهش کیفیت مواد غذایی شود. برخی اوقات، زمانی که مواد غذایی در معرض هوا قرار میگیرند، رنگ و طعم آن ها تغییر کرده و کیفیت آن ها کاهش پیدا خواهد کرد.
انواع مواد نگهدارنده
نگهداری از مواد غذایی به دو صورت انجام می گیرد، یکی با استفاده از مواد نگهدارنده طبیعی و دیگری با کمک مواد نگهدارنده مصنوعی است. مواد افزودنی طبیعی به خاطر ترکیبات خاص خود برای بدن شما کم ترین ضرر را داشته و بیش تر مورد استفاده قرار می گیرند. نگهدارنده های طبیعی اکثرا در روش های سنتی برای محافظت و جلوگیری از فاسد شدن مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. در صورتی که نگهدارنده های مصنوعی، مواد تولید شده در آزمایشگاه هستند، با ترکیبات شیمیایی خود به بهترین شکل از خوراکی ها نگهداری می کنند تا تغییراتی در آن ها صورت نگیرد.
اثر گذاری نگهدارنده های مصنوعی نسبت به نگهدارنده های طبیعی بهتر بوده و قوی تر عمل می کنند. معمولا از نگهدارنده ها و مواد افزودنی برای حفظ کیفیت محصولات صنعتی استفاده می کنند تا در طولانی مدت کیفیت خود را از دست ندهند. با این که مواد افزودنی مصنوعی عملکرد بهتر و اثر بخشی بیش تری نسبت به مواد افزودنی طبیعی دارند، با این حال استفاده مداوم این مواد مصنوعی ممکن است سلامت مصرف کنندگان را به خطر بیندازد. به همین سبب تولید کنندگان برای جلوگیری از آسیب های احتمالی و خطرات جدی، سعی می کنند بیش تر از مواد نگهدارنده طبیعی برای نگهداری استفاده کنند.
مواد نگهدارنده به صورت طبیعی
مواد افزودنی که طبیعی هستند، ساختاری دارند که بدون وجود هیچ گونه مواد شیمیایی می توانند از رشد انواعی از باکتری جلوگیری کنند. موادی چون آبلیمو، نمک، شکر، اسید سیتریک و …. جزء رایج ترین مواد افزودنی طبیعی بوده که در جایگاه خود کاربرد فوق العاده ای دارند. برای مثال، معمولا برای حفظ کیفیت و تغییر نکردن طعم و رنگ سبزیجات و گوشت ها از نگهدارنده طبیعی چون نمک استفاده می کنند. یکی از عاملان خرابی سبزیجات و گوشت ها، میکروارگانیسم ها هستند که محل رشد آن ها آب می باشد. زمانی که کیفیت سبزیجات را با کمک نمک حفظ می کنیم، نمک مانع رشد این عامل شده، چرا که به خوبی آن را به خود جذب می کند.
یک مورد دیگری که باعث می شود از نمک به عنوان مواد افزودنی به کاربرده شود، جلوگیری از رشد مخمر ها و باکتری در مواد غذایی است. از مواد افزودنی طبیعی تاثیرگذار دیگر، می توان به آبلیمو اشاره کرد ،که به خاطر داشتن اسید سیتریک زیاد از رشد باکتری ها پیشگیری می کند. از ان جایی که آبلیمو دارای ویتامین C در مقدار زیادی است می تواند به تنهایی به عنوان یک آنتی اکسیدان موثر مانع از خراب شدن غذا شود.
مواد نگهدارنده به صورت مصنوعی
در مطالب فوق اشاره کرده ایم که مواد نگهدارنده دو نوع هستند که در این بخش از مقاله نگهدارنده های مصنوعی را بررسی خواهیم کرد. نگهدارنده های مصنوعی چون نیتریت سدیم، پروپیونات کلسیم، سوربات پتاسیم و …. جزء پر کاربرد ترین مواد افزودنی مصنوعی بوده که در صنایع غذایی طرفداران زیادی دارند. این نوع نگهدارنده های غذایی به صورت طولانی از کیفیت، طعم و رنگ به بهترین شکل محافظت می کنند.
نگهدارنده های مصنوعی در مقایسه با نگهدارنده های طبیعی قوی تر عمل کرده و موثر تر هستند. اما بهتر است برای نگهداری از مواد غذایی از مواد نگهدارنده طبیعی استفاده کنیم، چرا که این نوع نگهدارنده ها سالم تر بوده و سلامتی انسان ها را به خطر نمی اندازند.
نتیجه گیری
نگهدارنده ها چه طبیعی باشند چه مصنوعی، در حفظ مواد غذایی نقش مهمی داشته و مانع از فاسد شدن خوراکی های شما می شوند. اما در هر صورتی، آگاهی از نگهدارنده های طبیعی و مصنوعی اهمیت ویژه ای داشته به همین سبب مجموعه آندیا این مقاله را برای شما عزیزان ارائه داده است.
با نگهداری درست و اصولی از خوراکی ها و مواد غذایی می توانیم ایمن تر زندگی کنیم و یک برنامه غذایی سالمی داشته باشیم. از این که تا آخر مطالب ما را همراهی کردید و وقت با ارزشتان را به ما اختصاص داده اید، متشکریم، امیدواریم از مطالب مقاله مواد نگهدارنده بهره مند شده باشید.
